top of page

Urla Sabun Fabrikası: Tarihi Yapıda GFRC Prekast Uygulaması

3 Ağu
6 dakikada okunur

Urla'nın İskele Mahallesi'nde, kıyıdan yaklaşık 135 metre içeride, yıllarca terk edilmiş iki katlı taş bir yapı duruyordu. 1950 ile 1970 arasında dört aşamada inşa edilen Urla Sabun Fabrikası, yapay zekâ üzerine çalışan bir şirketin araştırma merkezine ve kamuya açık bir sanat mekânına dönüşerek yeniden hayat buldu.


Dönüşümü ONZ Mimarlık tasarladı. İzmir Prekast olarak biz de bu projede iç ve dış mekânlar için özel kalıplarla üretilen prekast elemanları hazırladık. Bu yazıda projeyi, karşılaştığımız tasarım beklentilerini ve ürettiğimiz elemanları bir case study olarak paylaşıyoruz.


Bu yazıda şunları bulacaksınız:

  • Projenin künyesi ve yapının hikâyesi

  • ONZ Mimarlık'ın dönüşüm vizyonu

  • İzmir Prekast'ın ürettiği elemanlar ve üretim süreci

  • Tarihi yapılarda prekast kullanımına dair çıkardığımız dersler


İçindekiler

Urla Sabun Fabrikası dönüşümü, avlu ve prekast peyzaj elemanları

Proje künyesi

Başlık

Bilgi

Proje

Vitus Commodities Algoritma Fabrikası (eski Urla Sabun Fabrikası)

Konum

İskele Mahallesi, Urla, İzmir

İşveren

Vitus Commodities

Mimari tasarım

ONZ Mimarlık: Onat Öktem, Zeynep Öktem

Peyzaj projesi

Onat Öktem, Murat Memlük (MDesign)

Restorasyon süreci

Temmuz 2017 – Haziran 2020

Alan

Yaklaşık 2.000 m² arsa üzerinde 1.200 m² taş yapı

Koruma durumu

2. grup tescilli kültür varlığı; 1. derece arkeolojik sit alanı

İzmir Prekast'ın kapsamı

Prekast merdiven elemanları, oturma elemanları, ateş çukuru, prekast duvar panelleri, adım taşları

Üretim

İlk dökümler Ocak 2020; yaklaşık bir yıl

Künyedeki proje bilgileri Arkitera'daki proje sayfasına, İzmir Prekast'a ait bilgiler ise kendi proje kayıtlarımıza dayanıyor.


Bir sabun fabrikasının hikayesi

Urla'da sabun üretimi yeni bir hikâye değildir. XXI dergisindeki proje yazısına göre bölgede Osmanlı döneminde küçük atölyelerde sabun üretiliyordu. 19. yüzyılın ortalarında daha büyük fabrikalar kuruldu.

Bugünkü fabrika binası 1950 ile 1970 arasında dört aşamada inşa edildi. Yapı uzun yıllar üretim yaptı, ardından kapandı ve terk edildi. Ege Telgraf'ın 2026 tarihli haberine göre bina, Vitus Commodities satın alana kadar uzun süre kullanılmadı.

Mimari açıdan yapı, iki dikdörtgen kütlenin birleşmesiyle oluşan "L" planlı bir binadır. Betonarme sistemle inşa edilen yapının cepheleri kaba yontma taşla örülü. Beşik çatısı Marsilya tipi kiremitle kaplı ve iki sıra tuğla saçağa sahip.

Yapının bir de koruma statüsü var. İzmir 1 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, binayı 2. grup korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil etti. Bina aynı zamanda 1. derece arkeolojik sit alanı sınırları içinde yer alıyor.


Urla Sabun Fabrikası

Dönüşüm vizyonu: Algoritma Fabrikası

Vitus Commodities, yapay zekâ ve makine öğrenimini küresel enerji piyasalarında kullanan bir şirket. Şirket, genel merkezini Urla'ya taşırken yeni bir bina yapmak yerine terk edilmiş Urla Sabun Fabrikası'nı seçti. GZT'nin 2021 tarihli haberine göre ONZ Mimarlık, yapıyı "bilginin paylaşılabileceği ve yeni fikirlerin üretilebileceği bir merkez" olarak kurguladı.

Dönüşümün temel kararları şunlar oldu:

  • Açık çalışma alanı: Üst katta, özgün ahşap çatı görünür bırakılarak açık plan bir ofis oluşturuldu.

  • Hücre mekânlar: Toplantı odaları ve idari ofisler, açık planı bozmadan hücreler hâlinde tasarlandı.

  • Kamusal galeri: Avluya bakan cephenin büyük bölümü halka açık bir sanat galerisine ayrıldı.

  • Açık hava müzesi: Avlu, eski sabun makinelerinin sergilendiği bir açık hava müzesine dönüştü. Eski metal kazanlar oturma elemanı olarak yeniden kullanıldı.

  • Yaya avlusu: Araç erişimi dışarıdan sağlandı, avlu yayalara ayrıldı.

Malzeme dilinde beton, ahşap ve korten çelik öne çıktı. Zemin katta beton döşeme ve tavan yüzeyleri açıkta bırakıldı. Bu tercih, yapının endüstriyel geçmişini gizlemek yerine görünür kılıyor.


Tasarım beklentisi: Tarihi doku ile yeni işlevi buluşturmak

Bu ölçekte bir dönüşümde yeni eklenen her eleman, iki yöne birden cevap vermek zorunda. Bir yanda tescilli taş yapı ve sit alanı var. Öte yanda modern bir ofis, galeri ve kamusal avlu kurgusu var.

Projede prekast elemanlardan beklenenleri şöyle özetleyebiliriz:

  1. Mimari dile uyum: Yapıda açıkta bırakılan beton yüzeylerle aynı malzeme dilini konuşmak.

  2. Özel ölçü: Standart katalog ürünleri yerine yapının ölçülerine göre üretilmiş elemanlar.

  3. İç ve dış süreklilik: Ofis içindeki elemanlarla avludaki elemanların aynı karakteri taşıması.

  4. Dış mekân dayanımı: Kıyıya yakın bir avluda güneşe, yağmura ve tuzlu havaya uzun süre dayanmak.

  5. Kamusal kullanım: Galeri ziyaretçileri ve bölge halkının yoğun kullanımına uygun, sağlam yüzeyler.


İzmir Prekast'ın ürettiği elemanlar

İzmir Prekast olarak bu projede hem iç hem dış mekânlar için beş grup eleman ürettik. Elemanların tamamı ONZ Mimarlık'ın tasarımları üzerinden, projeye özel olarak hazırlandı.


Prekast merdiven elemanları

Yapının modern ofis ve galeri kurgusuna uygun prekast merdiven basamaklarını özel kalıplarla döktük. Basamakları tamamlayan beton elemanları da aynı üretim hattında hazırladık. Böylece iç ve dış mekândaki merdivenler, açıkta bırakılan beton yüzeylerle tutarlı bir görünüm kazandı.


  • Prekast merdiven elemanları
  • Prekast merdiven elemanları
  • Prekast merdiven elemanları
  • Prekast merdiven elemanları
  • Prekast merdiven elemanları
  • Prekast merdiven elemanları

Oturma elemanları ve ateş çukuru

İç ve dış mekânlar için özel imalat oturma elemanları ürettik. Bu elemanlar, çalışanların ve ziyaretçilerin bir araya geldiği alanlarda kullanıldı. Dış mekân için ayrıca bir ateş çukuru hazırladık. Ateş çukuru, avluda akşam saatlerinde de kullanılabilen bir buluşma noktası oluşturuyor.


  • Oturma elemanları ve ateş çukuru
  • Oturma elemanları ve ateş çukuru
  • Oturma elemanları ve ateş çukuru
  • Oturma elemanları
  • Oturma elemanları
  • Oturma elemanları
  • Oturma elemanları
  • Oturma elemanları
  • Oturma elemanları

Prekast duvar panelleri ve adım taşları

Projede prekast duvar panelleri ve adım taşları da ürettik. Adım taşları, peyzaj içinde yaya hareketini yönlendirirken yeşil dokuyu kesintiye uğratmıyor. Landezine'deki proje tanıtımına göre tasarım ekibi, avludaki yeşil dokunun yapının içine doğru devam etmesini hedefledi.


  • Prekast adım taşları
  • Prekast adım taşları
  • Prekast adım taşları
  • Prekast duvar panelleri
  • Prekast duvar panelleri
  • Prekast duvar panelleri

Üretim süreci

Projenin ilk dökümlerini Ocak 2020'de yaptık. Üretim ve teslim süreci yaklaşık bir yıl sürdü. Bu süre boyunca ONZ Mimarlık ekibiyle yakın bir iş birliği içinde çalıştık.

Süreci dört aşamada özetleyebiliriz:

  1. Adım: ONZ Mimarlık'ın çizimleri üzerinden her elemanın ölçüsünü ve detayını netleştirdik.

  2. Adım: Standart dışı her eleman için projeye özel kalıplar hazırladık.

  3. Adım: Elemanları atölyemizde döktük, kürledik ve yüzeylerini tamamladık.

  4. Adım: Elemanları şantiyeye sevk ederek montaj takvimine göre teslim ettik.

Projeye özel kalıp, tekrar etmeyen elemanlarda üretimin en kritik adımıdır. Her kalıp, tasarımın sahadaki karşılığını doğrudan belirler. Bu nedenle kalıp kararlarını mimari ekiple birlikte verdik.


  • İzmir Prekast İmalat
  • İzmir Prekast İmalat ve Montaj
  • İzmir Prekast İmalat ve Montaj

Urla Sabun Fabrikası İzmir Prekast Üretim süreci

Projenin yankısı

Fabrikanın dönüşümü, tamamlandıktan sonra mimarlık basınında geniş yer buldu. Proje; Arkitera, XXI, Architizer ve uluslararası peyzaj ödülü platformu Landezine LILA gibi yayınlarda yer aldı.

İlgi yıllar içinde de sürdü. Proje 2021'de GZT'de, 2026'da ise İz Gazete ve Ege Telgraf haberlerinde konu edildi. Yapı, İzmir'in turizm tanıtım platformu Visit İzmir üzerinde de bir destinasyon olarak tanıtılıyor.

Bu ilgi, terk edilmiş bir endüstriyel yapının hem işlevsel hem kamusal bir mekâna dönüşebileceğini gösteriyor. Bir prekast üreticisi olarak bu dönüşümün parçası olmaktan gurur duyuyoruz.


Projeden çıkardığımız dersler

Bu proje, tarihi yapılarda prekast kullanımına dair bize beş önemli ders bıraktı:

  • Erken iş birliği: Mimari ekiple tasarım aşamasında çalışmak, kalıp ve detay kararlarını kolaylaştırır.

  • Özel kalıp, özel sonuç: Tescilli yapılarda standart ürünler nadiren uyar; her eleman yapının ölçüsüne göre üretilmelidir.

  • Tek malzeme dili: İç ve dış mekânda aynı malzemeyi kullanmak, yapının bütünlüğünü güçlendirir.

  • Ayırt edilebilir yenilik: Yeni elemanlar tarihi dokuyu taklit etmek yerine onunla uyumlu bir çağdaş katman oluşturabilir. Venedik Tüzüğü'nün 12. maddesi de eklemelerin özgün yapıdan ayırt edilebilir olmasını ister.

  • Dış mekân koşulları: Kıyıya yakın avlularda güneş, nem ve tuzlu hava, malzeme ve yüzey seçimini baştan belirlemelidir.


Tarihi yapılarda prekast ve GFRC kullanımının teknik ayrıntılarını GFRC prekast cephe elemanları rehberimizde, malzeme değerlerini ise teknik bilgiler sayfamızda bulabilirsiniz.


Sonuç

Urla Sabun Fabrikası, endüstriyel mirasın yıkılmadan da geleceğe taşınabileceğini gösteren bir örnek. Projeden öne çıkan sonuçlar şunlar:

  • Terk edilmiş tescilli bir yapı, araştırma merkezi ve kamusal sanat mekânı olarak yeniden işlev kazandı.

  • ONZ Mimarlık'ın tasarımı, yapının endüstriyel karakterini gizlemek yerine görünür kıldı.

  • İzmir Prekast, iç ve dış mekânlar için özel kalıplı merdiven, oturma, ateş çukuru, duvar ve peyzaj elemanları üretti.

  • Proje, tamamlanmasının üzerinden yıllar geçmesine rağmen basında yer almaya devam ediyor.

Tarihi bir yapının dönüşümünde ya da restorasyonunda özel prekast elemanlara ihtiyaç duyuyorsanız İzmir Prekast ile iletişime geçin. Her yapının hikâyesi, ona özel üretilmiş elemanlarla devam eder.


Sık Sorulan Sorular

Urla Sabun Fabrikası dönüşümle hangi işlevi kazandı?

Yapı, ONZ Mimarlık'ın 2017–2020 dönüşümüyle Vitus Commodities'in araştırma merkezi olan Algoritma Fabrikası'na dönüştü. Zemin katta kamuya açık bir sanat galerisi, avluda ise açık hava müzesi tasarlandı.

Projede İzmir Prekast hangi elemanları üretti?

İç ve dış mekânlar için prekast merdiven basamakları, özel imalat oturma elemanları, ateş çukuru, prekast duvar panelleri ve adım taşları üretildi.

Tescilli bir yapıda prekast eleman kullanılabilir mi?

Kullanılabilir, ancak tescilli yapılarda yapılacak her müdahale ilgili koruma bölge kurulunun onayına bağlıdır. Prekast elemanlar bu onaylı proje doğrultusunda üretilir.

Özel kalıplı prekast üretimi ne kadar sürer?

Süre eleman sayısına, kalıp çeşitliliğine ve montaj takvimine bağlıdır. Urla Sabun Fabrikası projesinde üretim Ocak 2020'de başladı ve yaklaşık bir yıl sürdü.


Kaynaklar

 
 
 

Yorumlar


bottom of page